Afrikaanse Woordelys en Spelreëls

Stuur jou resensies na bydraes by roekeloos.co.za

Terwyl die negende uitgawe (2002) van die AWS hersien is met die Spelreëls as uitgangspunt, is die tiende uitgawe hersien met die Woordelys as uitgangspunt. Dit beteken dat elke lemma in die Woordelys wat moontlik problematies kan wees, getoets is teen die reëls, ’n proses wat dikwels daartoe gelei het dat óf die spelling of skryfwyse van die betrokke lemma en soortgelyke lemmas aangepas is, óf die toepaslike reël verfyn en aangepas is om gevestigde spellings of skryfwyses te weerspieël. Die aanpassing en/of verfyning van die spelreëls is voorts ook beïnvloed deur die kommentaar en navrae van gebruikers wat die TK sedert 2002 ontvang het.

Vir hierdie uitgawe is daar ook van meet af elektronies gewerk, wat meegebring het dat soektogte deur die Woordelys gedoen kon word om soortgelyke/verwante gevalle op ’n ooreenstemmende wyse te hanteer. Daar is ook besondere aandag gegee aan die opname van uitgebreide woordsoortlike paradigmas van ’n bepaalde stam of grondvorm, sodat byvoorbeeld die naamwoordelike, werkwoordelike en adjektiwiese vorme van ’n stam waar moontlik of wenslik opgeneem word.

Soos gewoonlik is daar ook baie aandag gegee aan die opname van nuwe woorde, hetsy om hulle in Standaardafrikaans te erken, of om problematiese spellings/skryfwyses op te klaar. Hiervoor is swaar gesteun op twee groot korpusse, naamlik dié van Pharos en een van ongeveer 50 miljoen woorde wat die TK uit verskeie bronne vir sy eie doeleindes saamgestel het met die hulp van die NWU se CTexT.

Van die nuwe opnames behels ’n seleksie van hoofsaaklik geloofs- en kultuurverwante woorde geneem uit die standaard(skryf)taal van (Moslem-)Afrikaanssprekendes van Maleise afkoms. Dié woorde word dikwels vir ander Afrikaanssprekendes toegankliker gemaak deur die byvoeging van kort hakietoeligting.

Nog ’n nuutjie is dat alle voorbeeldmateriaal wat in die Spelreëlgedeelte van die AWS gebruik word en wat sinvol as die Woordelyslemmas gebruik kan word, daarin opgeneem word saam met die betrokke reëlverwysing. Op dié wyse word verdere leiding aan gebruikers gegee om hulle ook te help om die spelreëls geredeliker en doeltreffender te gebruik.

Daar is voorts ook heelwat aandag gegee aan die “skoonmaak” van lemmas ten einde die leesbaarheid van Woordelyslemmas te vergroot. Heelwat “of”-vorme is byvoorbeeld verwyder deur slegs die voorkeurvorm op te neem. Dié stap is gedoen in reaksie op deskundige en gebruikerskommentaar sedert die verskyning van die 2002-AWS – gebruikers wou naamlik in ’n normerende bron soos die AWS meer besliste leiding oor spelling en skryfwyse sien. Insgelyks is verdigtende elemente soos graderingsuitgange verwyder by adjektiewe waarvan die trappe van vergelyking heeltemal reëlmatig is.

Die ingrypendste verandering aan die Spelreëlgedeelte van die AWS is die drastiese verkorting en vereenvoudiging van die hoofstuk oor hoofletters. Dit het die afgelope paar jaar baie duidelik geword – nie net in Afrikaans nie, maar ook in ander tale, by name Afrikaans se invloedryke spanmaat Engels – dat daar ’n tipografiese stylverskuiwing in die gebruik van hoofletters plaasgevind het. In baie gevalle is die gebruik, al dan nie, van hoofletters ’n suiwer stilistiese aangeleentheid. Die TK het derhalwe gepoog om die “reëls” met betrekking tot die gebruik van hoof- en kleinletters te beperk tot die breedste riglyne van die Afrikaanse tradisie en tot dié wat grammaties verantwoord kan word. Die fyn stilistiese besonderhede word dus oorgelaat aan individuele gebruikers en aan gebruikersgroepe (soos uitgewerye en taalpraktykdepartemente) wat ’n stel beleidsriglyne vir hulle eie gebruik het.

Nog ’n belangrike verandering is die weglating uit die AWS van die afdeling Omgangsafrikaans. Dié weglating is meegebring deur die feit dat omgangstaal vanweë die aard daarvan juis nie werklik bereëlbaar is nie, maar ook deur die verskyning van woordeboeke, woordelyste e.d. oor sleng, kontreitaal, tsotsi- en flaaitaal en so meer.

Laastens: die AWS is in sy geheel deurgewerk en hersien, enersyds om die geïdentifiseerde probleemterreine te verbeter, en andersyds om te verseker dat die AWS steeds ’n byderwetse en tersaaklike maar doeltreffende normeringsbron vir skriftelike Standaardafrikaans bly.

Die Taalkommissie van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns wat meegwerk het aan hierdie tiende uitgawe van die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls, sluit die volgende persone is:

•Prof. Ernst Kotzé (voorsitter);
•Mnr. Tom McLachlan (ondervoorsitter);
•Dr. Frikkie Lombard;
•Prof. Gerhard van Huyssteen;
•Prof. Johan Anker;
•Prof. Marietta Alberts;
•Prof. Anna Otto en
•Me Madaleine du Plessis.

Gratis Afrikaanse Woordelys (Afrikaans)

Sluit aan by die Gesprek

1 Kommentaar

Lewer kommentaar

Lewer kommentaar